Oefenplaats voor Bildung en goed leven
Door: Rob van der Hulst
Op de regenachtige vrijdagochtend van 15 mei 2026 arriveerden de deelnemers druppelsgewijs bij het tentenkamp in het bosrijke Lunteren. Voor het eerst in de prille geschiedenis van de Hogeschool voor Toegepaste Filosofie vond er een filosofisch bootcamp plaats, en niet zomaar een. Het weekend groeide uit tot een levend Bildungsproject waarin denken, ontmoeten en oefenen in goed leven, samenkwamen. En waarin iedereen naar vermogen kon excelleren.
Een van de mooiste lijnen in het persoonlijke verslag van een deelneemster, is de spanning waarmee het weekend begint. Zij beschrijft hoe zij vooraf nadacht over alles wat er mis kon gaan. Zij kende niemand, vroeg zich af of ze aansluiting zou vinden en of het niet ongemakkelijk zou worden. Precies daar begint vorming. Niet in het comfortabele weten, maar in de bereidheid om een stap te zetten voordat duidelijk is wat die oplevert.
Vanaf het eerste moment werd zij verrast door de vanzelfsprekendheid waarmee een open en ongedwongen sfeer ontstond. In haar woorden was er sprake van “een rustige en warme sfeer waarin iedereen zichzelf leek te kunnen zijn”. Juist daarin ligt een belangrijke voorwaarde voor Bildung besloten: een mens durft pas werkelijk te denken, te vragen en te spreken wanneer hij of zij zich niet voortdurend hoeft te bewijzen, maar zichzelf mag zijn.
Wie het draaiboek leest, ziet een zorgvuldig opgebouwd programma en een taakverdeling die in twee Teams-meetings hun invulling kregen. Toch zegt zo’n opsomming maar weinig over wat er werkelijk gebeurde. Een draaiboek ordent wat gepland is, maar kan niet voorspellen wat zich tussen mensen voltrekt. De deelnemers kwamen niet alleen bij elkaar om filosofie te beoefenen, maar ook om tijdelijk een gemeenschap te vormen waarin filosofie tastbaar werd: in gesprek, in stilte, in beweging, in zorg voor elkaar en in de moed om iets van zichzelf te laten zien.
Deelnemers maakten naamstickers met daarop hun favoriete filosoof en een zelfgekozen filosofisch concept. Voor buitenstaanders klinkt dat misschien moeilijk of abstract, maar tijdens het weekend werd filosofie juist niet losgemaakt van het gewone leven. Zij werd verbonden met wandelen, eten, luisteren, lachen, schrijven, spelen en stil zijn. In een tijdelijk museum kregen persoonlijke objecten een plaats en op een gezamenlijke bibliotheektafel lagen boeken die deelnemers hadden meegenomen. Achter ogenschijnlijk gewone voorwerpen en vertrouwde titels bleken verhalen schuil te gaan: over herinnering, inspiratie, vorming en de vraag wat iemand werkelijk bezighoudt.
Een steen in het bos kon ineens het begin worden van een verhaal over een trol, een vos en vreemde avonturen. Dat lijkt op het eerste gezicht speels en licht, maar precies daarin schuilt filosofische kracht. Verbeelding opent de mogelijkheid om de werkelijkheid niet als gesloten of vanzelfsprekend te ervaren, maar als iets waartoe men zich opnieuw kan verhouden. Zij maakt ruimte voor verwondering, perspectiefwisseling en betekenisgeving.
De walkshop, de ochtendwandelingen en de boslezingen maakten duidelijk dat denken niet alleen een activiteit van het hoofd was. Al wandelend werd denken belichaamd: het ontstond in beweging, in waarneming en in de vertraging die het landschap opriep. Een blinddoekoefening maakte dat nog scherper zichtbaar. Wie zich geblinddoekt liet leiden door een onbekende begeleider, oefende niet alleen vertrouwen in de ander, maar ook het loslaten van controle en het openstaan voor wat zich aandiende. In die zin werd de walkshop meer dan een wandeling met inhoud: zij werd een oefening in aandacht, vertrouwen en vorming.
Vanuit een Bildung-visie krijgt het bootcamp zijn diepere betekenis. Bildung is meer dan persoonlijke ontwikkeling. Het gaat niet om jezelf optimaliseren, succesvoller worden of nog beter leren presteren. Bildung gaat over menswording: hoe iemand zichzelf leert verstaan in verhouding tot anderen en tot de wereld. Je wordt niet alleen gevormd door wat je weet, maar ook door wat je meemaakt, door wie je ontmoet, door de vragen die je durft te stellen en door de verantwoordelijkheid die je op je neemt.
Het draaiboek noemt expliciet begrippen als vertrouwen, zelfvertrouwen, gemeenschap, solidariteit, Bildung, weerbaarheid, samenwerking, reflectie, luisteren, aandacht, creativiteit, warmte, zingeving en beter leven. Deze begrippen functioneerden niet als decoratie. Zij werden geoefend in de concrete opzet van het weekend. Wie kookt, luistert, een kampvuur onderhoudt, een route scout, een spel begeleidt of een gesprek opent, draagt bij aan een gezamenlijke wereld. Bildung werd hier dus niet uitgelegd als theorie, maar zichtbaar als praktijk: mensen vormden zichzelf door samen iets mogelijk te maken.
De filosofische ondertoon van het bootcamp sloot sterk aan bij de vijf dimensies van goed leven uit de lectoraatsrede van Floris van den Berg. Deze resoneerden tijdens de bootcamp niet als schoolse theorie, maar juist in de activiteiten. Levenskunst werd zichtbaar in de aandacht voor reflectie, schrijven, muziek, beweging en zingeving. Burgerschap kreeg vorm in het tijdelijk samenleven: afspraken maken, rekening houden met elkaar, luisteren, bijdragen en verantwoordelijkheid nemen. Niet-schaden kreeg een concrete uitdrukking in de keuze voor veganistisch eten, een alcoholvrije setting en zorg voor uiteenlopende eetgewoonten. Altruïsme werd zichtbaar in de vele taken die deelnemers op zich namen voor de groep. Effectief altruïsme klonk mee in de bredere vraag hoe filosofie niet alleen mooi kan klinken, maar daadwerkelijk kan bijdragen aan minder leed en meer geluk.
Juist in de gewone momenten werd voelbaar wat het weekend bijzonder maakte. Tijdens het koken, wandelen, afwassen, luisteren en samen rond het vuur zitten, kregen grote woorden als verbondenheid, solidariteit en vrijheid ongemerkt een concrete vorm. Niet doordat iedereen hetzelfde dacht, maar doordat deelnemers rekening hielden met elkaar, taken oppakten, ruimte maakten voor verschillen en samen iets droegen. Vooral in de avondmomenten kreeg dat samenzijn een eigen kleur: in socratische gesprekken in het donker, muziekmeditatie, maanmeditatie en akoestische muziek rond het kampvuur. Daar hoefde niet alles benoemd te worden. Soms veranderde een stilte, een lied of het licht van het vuur al genoeg om de groep dichter bij elkaar te brengen.
Achteraf bezien bleek hoe eenvoudig de voorwaarden soms waren: mensen samenbrengen, richting geven zonder alles vast te leggen, en ruimte laten voor bewegen, schrijven, eten, spelen, luisteren en spreken. In die ruimte groeide in Lunteren iets wat zich vooraf niet liet plannen: een gedeelde ervaring waarin deelnemers zichzelf én elkaar anders ontmoetten. Tussen tenten, bomen, vuur, stilte, wandelingen, boeken en maaltijden werd filosofie niet alleen besproken, maar geleefd. Misschien raakte het weekend daarmee aan de kern van Bildung: dat een mens nooit af is, maar onderweg blijft, naar zichzelf, naar de ander en naar de wereld die we samen bewonen.
Lees meer over de studiekosten van de verschillende opleidingen van de HTF
Lees hier meer over de toelatingseisen van de HTF
De Hogeschool voor Toegepaste Filosofie (HTF) biedt de eerste hbo-bachelor en hbo-master Toegepaste Filosofie in Nederland aan.
