Aan de andere kant van de lijn hoor ik de medewerker van het verzorgingshuis in paniek roepen: “Hij is weg, hij is weg, vind hem zo snel mogelijk anders vriest hij dood.” Ik roep de noodhulp op: 

• “2101, 2102 en 2103 kom eens uit voor de meldkamer.”
• “Hier meldkamer. Zegt u het maar.”
• “Willen jullie met spoed uitkijken naar een dementerende man? Zijn foto staat in jullie app.”

Ik draai mij om naar het scherm. We mogen de foto’s nog niet gebruiken. Ik verstar, ik twijfel, ik aarzel. Als ik nu klik, dan kijken 10.000 camera’s uit naar zijn gezicht en is hij zo gevonden. Maar real-time gezichtsherkenning met behulp van AI is, hoewel technisch mogelijk, nog niet toegestaan in Nederland. 

INTERACTIEVE SESSIE

Op 25 maart 2026 werd in Breda een ICT-festival gehouden voor de Veiligheidsregio en Brandweer van Midden- en West-Brabant. De centrale vraag was: “Hoe bouwen we samen aan een robuuste, slimme en toekomstbestendige informatiepositie?” AI transformeert de publieke veiligheid met snellere noodhulp, slimmere crisiscoördinatie en efficiëntere processen. Maar wanneer volg je een AI-advies op? Lianne Tijhaar, docent aan de Hogeschool voor Toegepaste Filosofie, begeleidt het festival als toegepast filosoof en neemt een groep veiligheidswerkers mee in een interactieve sessie waarin morele, praktische en risico-afwegingen van AI worden onderzocht. 

Lianne opent de sessie als volgt: “Filosofen kijken soms net even anders naar de werkelijkheid dan techneuten. Een collega-techneut zei eens tegen mij: ‘Ik zoek naar oplossingen en jij zoekt naar problemen.’ In deze sessie gaan we op onderzoek uit: Waar zit de spanning? Welke waarden staan op het spel?” Lianne neemt de deelnemers mee in twee werkvormen.

“Filosofen kijken soms net even anders naar de werkelijkheid dan techneuten.”

CASUS

In de eerste werkvorm schetst Lianne verschillende scenario's in het AI-veiligheidsdomein. Ze polst de intuïtieve reacties van de deelnemers met behulp van emotiekaarten. Daarna volgt een dialoog.

De tweede werkvorm is een spel met een fysieke rode lijn, waarbij de groep op basis van een concrete casus beweegt tussen ‘waar’ of ‘onwaar’. Lianne maakt duidelijk dat het een gezamenlijk onderzoek is. We hoeven niet op zoek naar oplossingen en consensus. Het is niet nodig elkaar te overtuigen of te beïnvloeden: voel je vrij om je eerste intuïties te delen en daar later weer op terug te komen. Het gaat om de volgende casus: 

Tijdens een groot muziekfestival van de Toppers analyseert een AI-systeem continu camerabeelden en telefoonsignalen, zodat alle mensen in en om de Johan Cruijff Arena doorlopend gemonitord kunnen worden. Het systeem voorspelt waar opstoppingen of spanningen kunnen ontstaan en stuurt de beveiliging proactief aan. 

Welke emoties roept deze casus op? Verschillende emotiekaarten gaan de lucht in.

Iemand zegt: “We kunnen zo voorkomen dat mensen in de verdrukking komen.” Een ander mort dat het een beperking van zijn vrijheid is. “Die data worden ergens opgeslagen, terwijl ik dat misschien helemaal niet wil,” vult een ander aan. “Er is geen privacy in de publieke ruimte,” werpt iemand tegen. Lianne daagt de groep verder uit en vraagt of we moeten accepteren dat we door camera’s worden vastgelegd als we daarmee de veiligheid vergroten. Een ingewikkeld vraagstuk, zo blijkt uit de reacties. De groep beweegt zich qua opvatting tussen twee uitersten: aan de ene kant volledige vrijheid en aan de andere kant volledige controle. Iedereen positioneert zich verschillend op die schaal: er is geen gedeeld begrip van wat ‘goed’ is.

STELLING

Lianne legt de volgende stelling aan de groep voor: 

De echte risico’s zitten niet in AI maar in de mensen die AI gebruiken. 

“Stap over de rode lijn als je het eens bent met deze stelling,” zegt Lianne. De groep begint te bewegen. Men aarzelt en kijkt om zich heen. De meesten zijn het met deze stelling eens. We hebben toch zelf controle over de techniek? We kunnen AI beïnvloeden. Een enkeling is sceptischer: we begrijpen nu al niet meer hoe AI werkt. Bovendien is AI discriminerend.

De groep buigt zich over deze stelling vanuit het perspectief van veiligheid. De ideeën over veiligheid zijn sturend voor de opvattingen over een verantwoorde inzet van AI. Lianne laat vervolgens zien dat er ook nog iets anders fundamenteels gebeurt: Techno moral change. Dit is het proces waarbij nieuwe technologieën onze morele overtuigingen, waarden, normen en gedragingen fundamenteel veranderen. Zo hoorde zij tijdens de conferentie iemand zeggen: “De mooiste calamiteit is de calamiteit die niet gaat gebeuren.” Blijkbaar is een mogelijke calamiteit door techniek ook een calamiteit geworden. Met behulp van AI en grote hoeveelheden data kunnen we voorspellen of iets uit de hand gaat lopen. Wat betekent dat voor de rol van de veiligheidswerker? Waar ligt de balans tussen de uitersten van vrijheid en controle?

PERSPECTIVISCHE LENIGHEID

Kwesties als deze zijn voor Lianne de reden dat zij met veel groepen in de samenleving dialogen houdt, om allerlei nieuwe technologische kwesties bespreekbaar te maken. Om in deze dialogen verschillende perspectieven in te kunnen nemen, zijn competenties als reflectie, dialoog en perspectivische lenigheid van groot belang. Ook voor veiligheidsprofessionals! 

Hier ligt een taak voor de toegepast filosoof. In dit geval is die taak: het op de werkvloer op gang brengen van een gezamenlijk onderzoek naar wat we onder ‘veiligheid’ verstaan, tegen de achtergrond van de inzet van nieuwe technologie. Dit onderzoek verandert zowel de inhoud van het concept als dat het richting geeft aan de vraag hoe die nieuwe technologie ingezet kan worden.