Tandenjager van Auke Hulst opent op de slagvelden van Frankrijk. Het landschap is verwoest door de napoleontische oorlogen en ligt bezaaid met dode of stervende jonge mannen. Zij die nog leven wanen zich weer even als kind in hun ouderlijk huis, dat vaak honderden mijlen ver weg is. De meesten zijn de twintig nauwelijks voorbij.
Op dit slagveld te Quatre-Bras probeert Vos Jacobsz zijn fortuin te maken. Met beitel en hamer ontdoet hij de jonge lijken van hun gave gebitten, die nog niet zijn aangetast door koffie, thee, alcohol, suiker of tabak. In Londen, waar hij zich voor zal doen als de edele Jacoby Fox, zal hij deze tanden verkopen. Door een tandarts - tot voor kort nog een vak geassocieerd met slagers en martelaars - zullen deze tanden omgezet worden in nieuwe protheses voor de Britse elite. Er is echter één set, compleet en volmaakt, die Vos voor zichzelf wil houden.
Vos is een ambitieuze jongen. Hij groeit op in de schaduw van een kasteel met een moeder die hem vertelt dat zijn vader een edelman is. Wanneer zij in het kraambed sterft, vertrekt Vos om zijn fortuin te zoeken - een fortuin dat hem, vindt hij, van nature zou moeten toekomen. Hij is immers van nobel bloed.
De ambitie van Vos verandert hem, zowel mentaal als fysiek. Het begint met zijn nieuwe gebit: het geeft hem een vernieuwd zelfvertrouwen en directe toegang tot een hogere sociale klasse, maar ook een steeds groeiende honger naar meer. Zijn ontmoeting met de mysterieuze Margaux brengt zijn leven in een erotisch-romantische stroomversnelling.
De details van zijn transformatie zal ik geheim houden (lees daarvoor vooral zelf het boek), maar Vos lijkt voor mij een voorloper van het moderne transhumanisme: een filosofische stroming die door middel van technologie en genetische manipulatie de grenzen van het menszijn probeert te doorbreken. In Filosofie Magazine schrijft Ivana Ivkovic hierover: “Het gaat […] niet om een nieuwe benadering van de mens [...] maar om het bedenken van een nieuwe, ‘transhumane’ levensvorm, voorbij de mens.”(1)
Filosoof Amber Case stelt dat we door het gebruik van technologie allemaal cyborgs zijn. Kleurenblinde biohacker Neil Harbisson gebruikt een antenne om kleuren in muziek om te zetten en heeft een kompas in zijn knie. Nieuwe technologie kan symptomen van degeneratieve ziektes verminderen, soms zelfs de kans op die ziektes verlagen.
Er zitten echter ook duistere kanten aan het transhumanisme, die gedreven worden door hubris en kapitaal. Zo waarschuwt filosoof Francis Fukuyama dat extreem transhumanisme onze mensenrechten zal schenden, het verschil tussen arm en rijk zal vergroten, en zelfs kan overgaan in eugenetica. Enkele bekende namen die biljoenen investeren in transhumanisme zijn Elon Musk en Jeff Bezos. Ethicus Michael Sandel vergelijkt transhumanisten met Prometheus: misschien goedwillend, maar uiteindelijk gestraft voor zijn overmoed.
Dit geldt ook Vos Jacobsz. Zijn leven is een strijd tussen zijn dromen en zijn afkomst, zijn jeugd in het huis van een arme houthakker en zijn streven naar hogere kringen. De edele Margaux probeert hem te waarschuwen en hem op een afstand te houden, maar het mag niet baten: zijn nieuwe tanden hebben van hem een nieuw mens gemaakt.
Op een puur stilistisch niveau is Tandenjager een lyrisch meesterwerk vol met prachtige taal, speelse metaforen en ondeugende verwijzingen naar het verleden en het heden. Kortom, een zomerboek om op te eten.
(1) Ivkovic, Ivana. ‘Transhumanisme.’ Filosofie Magazine, 25 maart 2014. https://www.filosofie.nl/transhumanisme/
Isa Wissink (2000) studeerde filosofie aan Tilburg University. Diens scriptie behandelde Arendts theorie van fictieve werelden en hun rol in de opkomst van het fascisme. Wissink werkt bij Phronèsis als redactielid en geeft les over de Nederlandse rechtsstaat bij ProDemos.
Lees meer over de studiekosten van de verschillende opleidingen van de HTF
Lees hier meer over de toelatingseisen van de HTF
De Hogeschool voor Toegepaste Filosofie (HTF) biedt de eerste hbo-bachelor en hbo-master Toegepaste Filosofie in Nederland aan.
