Jacqueline Harpman, een Franstalige Belg met een Nederlandse vader, vluchtte als jong meisje naar Marokko toen de nazi’s in 1940 haar moederland binnenviellen. Tijdens de Tweede Oorlog kwam een groot deel van haar familie om in Auschwitz. In de loop van haar carrière ontwikkelde Harpman zich als een schrijver van literaire en speculatieve fictie, maar pas in 1997 werd één van haar werken voor het eerst in het Engels vertaald: Moi qui n'ai pas connu les hommes, of I Who Have Never Known Men. Met dit boek creëert Harpman een plek voor zichzelf tussen de grote vrouwelijke science-fictieschrijvers van de twintigste eeuw: Ursula Le Guin, Margaret Atwood, Octavia Butler.
I Who Have Never Known Men gaat over een meisje dat opgroeit in een ondergrondse cel met negenendertig vrouwen. Deze vrouwen bezitten kennis van een wereld vóór het leven in de cel; ze hadden partners en kinderen, gingen naar werk en naar feestjes. Wanneer zij het hebben over liefde of seks, kan het meisje zich daar geen voorstelling bij maken. De enige mannen die zij ooit heeft gezien, zijn de bewakers die haar gevangen houden en die altijd op een afstand blijven. Het meisje leeft als een gevangene in Plato’s grot, waar de schaduwen op de muur de verhalen van de vrouwen zijn.
Ook al zijn ze vrouwen onder elkaar, zij leven in een wereld die door mannen geschapen is. In De tweede sekse schrijft Simone de Beauvoir dat vrouwen zich nooit buiten deze mannelijke wereld hebben kunnen bewegen: “Zelfs als vrouwen dromen, doen ze dat door de dromen van mannen.” Harpman houdt zich bezig met deze existentiële kwesties: wat betekent het om een vrouw te zijn in een wereld zonder mannen? En hoe kunnen vrouwen het leven betekenis geven nadat hun geweld is aangedaan?
Het is aan de lezer om tot haar eigen conclusies te komen als het om deze vragen draait. De personages doen constant nieuwe pogingen om betekenis terug te vinden. Ze koken (steeds met dezelfde ingrediënten, maar elke keer op een andere manier klaar gemaakt), ze onderwijzen elkaar, ze vinden manieren om de tijd bij te houden: schijnbaar kleine dingen, die een wereld van verschil maken.
De vrouwen in de cel lijken niet toevallig op de gevangenen in Duitse concentratiekampen. De lezer blijft gissen naar de reden waarom zij zijn opgesloten, wat er in deze apocalyptische wereld is gebeurd en of ze ooit nog naar buiten mogen. Als zij uiteindelijk ontsnappen, levert dit enkel meer vragen op en moeten de vrouwen leren leven met het feit dat ze er misschien nooit achter zullen komen waarom hun dit is aangedaan.
I Who Have Never Known Men is een verdrietig boek dat desalniettemin overstroomt van liefde en hoop. Harpman beschrijft haar hoofdpersoon op een prettige en intieme manier, wat uitnodigt om volledig in haar wereld op te gaan. Sinds lezen als hobby tijdens de pandemie in populariteit weer is toegenomen, is het geen verrassing dat dit werk herontdekt is en door een nieuw publiek gewaardeerd wordt.
Isa Wissink (2000) studeerde filosofie aan Tilburg University. Diens scriptie behandelde Arendts theorie van fictieve werelden en hun rol in de opkomst van het fascisme. Wissink werkt bij Phronèsis als redactielid en geeft les over de Nederlandse rechtsstaat bij ProDemos.
Lees meer over de studiekosten van de verschillende opleidingen van de HTF
Lees hier meer over de toelatingseisen van de HTF
De Hogeschool voor Toegepaste Filosofie (HTF) biedt de eerste hbo-bachelor en hbo-master Toegepaste Filosofie in Nederland aan.
