Natuurlijk had ik bij thuiskomst De essays erop na kunnen slaan, om na enig geblader er waarschijnlijk achter te komen dat Montaigne het op zijn minst genuanceerder of misschien wel helemaal anders bedoeld had. En daar had ik dan een brave beschouwing aan kunnen wijden, bijvoorbeeld over het belang van taal. Maar eenmaal thuis, had ik andere dingen te doen, totdat ik op een onbewaakt ogenblik moest denken aan momenten in mijn leven waarop de woorden niet vanzelf kwamen. 

Bijvoorbeeld toen ik bij IDFA was uitgenodigd om mee te doen aan een paneldiscussie. Het was nog voor de tijd van de LLM’s en ik had net een boek geschreven over hoe de toekomst zou worden vormgegeven door artificiële intelligentie. Een vrouw uit de zaal vroeg zich af of computers menselijke eigenschappen helemaal konden nabootsen. Zelf dacht ze dat AI weliswaar veel zou kunnen, maar dat de mens uniek zou blijven door zijn creatieve vermogens, wat bijvoorbeeld tot uiting kwam in de kunstzinnige documentaires die we net hadden gezien.   

Het daadwerkelijk gegeven antwoord kon ik me niet meer herinneren. Maar opeens wist ik wat ik daar ongeveer had willen zeggen. Namelijk dat zij daar helemaal gelijk in had en dat wij filosofen al heel lang heel goed zijn om aan te geven wat computers allemaal niet kunnen. Maar dat er, terwijl we hier leuk over aan het keuvelen waren, met AI een wereld zou worden gecreëerd waarin kunst, film, filosofie en andere creatieve uitingen tot marginale randverschijnselen zouden worden gedegradeerd. Natuurlijk zouden ze blijven bestaan. Maar in een soort reservaat, wellicht opgericht met subsidies uit de big-tech-sector, vergelijkbaar met de reservaten voor bedreigde diersoorten. Wellicht zou er soms iemand uit de echte wereld langskomen, om een kunstwerk te bekijken of een gedicht te lezen, zoals ze op een ander moment naar Afrika zouden reizen om een giraffe te zien. Maar de kunst zou zonder impact blijven; de maatschappelijke positie die het tijdenlang heeft gehad, zou volledig worden ondermijnd. 

Ik wist niet of ik het er helemaal mee eens was. Maar het was beter geformuleerd dan de inval die ik daar op het podium had. En deze ervaring, dat je achteraf wel weet wat je had moeten zeggen, hebben we natuurlijk allemaal regelmatig. Het voortdurend evalueren en analyseren van je eigen gedrag is onderdeel van het proces van jezelf vervolmaken. Ik moest opeens denken aan de vele aandacht die er de laatste tijd was voor de trainingsprocessen van de LLM’s: de gigantische datasets die de computers gevoerd kregen, de magische statistische operaties die erop werden uitgevoerd, en de energie die dit alles kostte. En ik hoopte dat er evenveel aandacht zou komen voor het trainingsproces van de mens - dat we hopelijk gewoon scholing zullen blijven noemen. 

Het denken en het schrijven is een voortdurend tasten: een tasten in de duisternis, een zoektocht naar de goede woorden - die uiteindelijk misschien ook gevonden worden. Verschillende discoursen kunnen ons daarbij helpen: hoe we ons moeten onderdompelen in poëzie, films, filosofie, kranten, discussies en romans, omdat daar de woorden te vinden zijn die we kunnen gebruiken.

Sake van der Wall (1979) studeerde taalfilosofie, literatuurwetenschap en journalistiek aan de Universiteit van Amsterdam. Hij schrijft sinds 2010 voor De Speld en doceert filosofie aan een middelbare school. Tevens is hij als docent cultuur en media verbonden aan de Hogeschool voor Toegepaste filosofie.